غولهای فناوری شامل گوگل (Google)، کلودفلر (Cloudflare) و مایکروسافت (Microsoft) در حال آزمایش روشهای مختلفی برای پرداخت هزینه به وبسایتها در ازای دسترسی هوش مصنوعی به محتوای آنها یا استفاده از آن هستند. هر یک از این شرکتها قوانین خاص خود را برای تعیین شرایط پرداخت، تعریف واحد ارزشگذاری، میزان کنترل مالکان محتوا بر شرایط قرارداد و اطلاعات بازخوردی ارائه میدهند. این تفاوتهای ساختاری مشخص میکند که یک مالک سایت پس از موافقت با دسترسی، چه مواردی را میتواند شخصاً تنظیم کند و چه مواردی را صرفاً به عنوان گزارش دریافت خواهد کرد.
طرح آزمایشی گوگل: پرداخت بر اساس «مشارکت معنادار»
بر اساس گزارش دیجیدی (Digiday)، برنامه آزمایشی گوگل زمانی به سایتها پرداخت انجام میدهد که محتوای آنها «مشارکت معناداری» در پاسخهای تولیدشده توسط هوش مصنوعی در ابزارهای Gemini، AI Overviews و AI Mode داشته باشد. تأیید یا لینکدهی پس از تولید پاسخ، شامل این پرداخت نمیشود. گوگل به دیجیدی اعلام کرده است که این طرح در مرحله یادگیری اولیه قرار دارد و به پست ۱۸ ژوئن خود درباره آزمایش مدلی جدید برای وبسایتهایی که محتوایشان به مستندسازی پاسخهای هوش مصنوعی مولد کمک میکند، اشاره کرده است.
پرداختهای این طرح آزمایشی در پنل سرچ کنسول (Search Console) نمایش داده میشود. این برنامه مجزا از سایر برنامههای تجاری گوگل است؛ برنامههایی مانند طرح آزمایشی News AI با حضور بیش از ۲۰۰ نشریه، برنامه «مشارکتهای خبری اروپا» (European News Partnerships) با پرداخت به بیش از ۵,۵۰۰ نشریه اروپایی، و News Showcase که با بیش از ۲,۸۰۰ رسانه در ۳۳ کشور همکاری دارد.
با این حال، برخی مدیران رسانهای این مدل را مبهم توصیف کردهاند. یکی از مدیران مطلع به دیجیدی گفت: «این فرآیند کاملاً شبیه به یک جعبه سیاه است.» گوگل معیارهای خود را برای تشخیص مشارکت معنادار به صورت عمومی اعلام نکرده است. این طرح فقط با دعوتنامه قابل دسترسی است و مشارکتکنندگان میتوانند هر زمان که بخواهند از طریق سرچ کنسول از آن خارج شوند. همچنین برخی مدیران اعلام کردهاند مبالغ پیشنهادی گوگل به قدری پایین بوده که از ورود به طرح خودداری کردهاند و مذاکرات همچنان ادامه دارد.
رویکرد کلودفلر: از پرداخت به ازای خزش تا پرداخت بر اساس مصرف
سرویس «پرداخت به ازای خزش» (Pay Per Crawl) کلودفلر که از سال ۲۰۲۵ در مرحله بتای خصوصی قرار دارد، به ازای هر بازیابی موفق اطلاعات، از خزنده هوش مصنوعی هزینه دریافت میکند. مالک سایت قیمت هر خزش را با حداقل ۰.۰۰۱ دلار تعیین میکند و خزندهای که این قیمت را بپذیرد، صفحه را با پاسخ HTTP 200 دریافت میکند. کلودفلر اعلام کرده است که این محصول را به مدل «پرداخت بر اساس مصرف» (Pay Per Use) توسعه میدهد که در آن شرکتهای هوش مصنوعی مدلهای پرداخت خود را ارائه میکنند. به عنوان مثال، Ceramic.ai به سایتهای همکار در صورت نمایش محتوایشان در نتایج جستجو پرداخت میکند و You.com برای دسترسی به محتوای پریمیوم خاص، هزینه پرداخت میکند.
کلودفلر در پست اول ژوئیه خود اشاره کرد که خزش (Crawling) معیار خامی برای سنجش ارزش است؛ زیرا یک صفحه ممکن است یک بار خزش شود اما در هزاران پاسخ مورد استفاده قرار گیرد، یا بارها خزش شود اما هرگز استفاده نشود. از این رو، این شرکت مدل «پرداخت بر اساس مصرف» را به عنوان یک آزمایش معرفی کرده است.
همچنین استفاده از این روشها ریسکهای فنی و سئو به همراه دارد. اگر سایتی دسترسی خزندههای موتورهای جستجو مانند Googlebot را مسدود کند یا برای آنها کد وضعیت ۴۰۲ (نیاز به پرداخت مالی) ارسال کند، ممکن است از نتایج جستجو حذف شود. اسناد گوگل نشان میدهد که این شرکت آدرسهای دارای کد خطای خانواده 4xx (به جز ۴۲۹) را به مرور زمان از نمایه (Index) خود حذف میکند. در حال حاضر کمتر از ۱ درصد سایتهای کلودفلر باتهای جستجو را مسدود میکنند، در حالی که ۱۷ درصد از نوعی مسدودسازی آموزش هوش مصنوعی استفاده میکنند.
بازارگاه محتوای ناشران مایکروسافت
مایکروسافت در تاریخ ۳ فوریه از «بازارگاه محتوای ناشران» (Publisher Content Marketplace) رونمایی کرد. این پلتفرم امکان لایسنسینگ محتوای پریمیوم را برای پشتیبانی از پاسخهای کوپایلت (Copilot) فراهم میکند. مایکروسافت اعلام کرده است که ناشران بر اساس ارزش ارائهشده (delivered value) هزینه دریافت میکنند، خودشان شرایط لایسنس و استفاده را تعیین میکنند و گزارشهای مبتنی بر میزان مصرف دریافت خواهند کرد. کوپایلت اولین خریدار این بازارگاه است و یاهو (Yahoo) نیز در زمان معرفی این طرح در حال پیوستن به آن بود.
در این مدل، ناشران مالکیت محتوا و استقلال تحریریه خود را حفظ میکنند، اما مایکروسافت هنوز جزئیات دقیقی درباره نحوه محاسبه قیمتها یا محتوای دقیق گزارشهای مصرف ارائه نکرده است.
آینده ابزارهای شفافیت و گزارشدهی
ناشران خواهان شفافیت بیشتری در زمینه نحوه استفاده از محتوای خود هستند. دیوید باتل (David Buttle) از ائتلاف ناشران Spur معتقد است اولین قدم، ایجاد این پیشفرض است که ناشران حق دارند بدانند چه زمانی محتوای آنها مبنای پاسخ هوش مصنوعی قرار گرفته است. گوگل در حال حاضر تنها یک رقم کلی ماهانه را در سرچ کنسول نشان میدهد، در حالی که کلودفلر در مدل Ceramic گزارشهای دقیقتری شامل پرسوجوها، صفحات، تکهکدها (Snippets) و جایگاه میانگین در نتایج جستجو ارائه میدهد.
کلودفلر قصد دارد برنامه سیگنالهای جستجوی خود را در اواخر امسال به طور گسترده عرضه کند و تا اوایل سال آینده به سایتها امکان دهد درباره میزان نمایش محتوای خود در خلاصههای هوش مصنوعی تصمیمگیری کنند. همچنین گوگل انتظار دارد ابزارهای شفافیت در سطح URL مربوط به Google-Extended را ظرف چند هفته آینده معرفی کند.