یک مقاله پژوهشی جدید از دانشگاه واشنگتن تخمین میزند که قابلیت «خلاصههای هوش مصنوعی» (AI Overviews) شرکت Google، پس از تبدیل شدن به حالت پیشفرض در ایالات متحده در سال ۲۰۲۴، ارجاعات جستجوی ماهانه به نسخه انگلیسی Wikipedia را حدود ۵ درصد کاهش داده است. این پژوهش که توسط مهرزاد خسروی و هما یوگاناراسیمهان نگارش شده و آخرین بار در ۲ سپتامبر بهروزرسانی شده، هنوز مورد داوری همتا (Peer Review) قرار نگرفته است.
جزئیات آماری و روششناسی پژوهش دانشگاه واشنگتن
دادههای این پژوهش بازه زمانی دسامبر ۲۰۲۳ تا دسامبر ۲۰۲۴ را پوشش میدهد. نویسندگان ماه مه ۲۰۲۴ را که آغاز عرضه عمومی این قابلیت در ایالات متحده بود، به عنوان اولین ماه پس از اعمال تغییرات در نظر گرفتند. این تحلیل بر پایه مقایسه ۴۹۹,۹۲۷ جفتمقاله همسان انگلیسی-آلمانی و ۵۳۰,۸۷۳ جفتمقاله انگلیسی-فرانسوی انجام شده است. پژوهشگران با استفاده از مدل تفاضل در تفاضل شبهحداکثر احتمال پواسون (Poisson pseudo-maximum likelihood difference-in-differences) تخمین میزنند که فعالسازی پیشفرض خلاصههای هوش مصنوعی گوگل، ارجاعات جستجوی خارجی به نسخه انگلیسی ویکیپدیا را ۵.۴۵ درصد نسبت به نسخه آلمانی و ۴.۸۲ درصد نسبت به نسخه فرانسوی کاهش داده است.
برای کل نسخه انگلیسی ویکیپدیا، این کاهش معادل حدود ۱۰۰.۲۷ میلیون ارجاع جستجوی کمتر در هر ماه است که در مجموع به حدود ۱.۲۰ میلیارد ارجاع کمتر در سال میرسد. این ارقام صرفاً ارجاعات مستقیم از موتورهای جستجو را شامل میشوند و کل ترافیک ورودی ویکیپدیا را در بر نمیگیرند. همچنین، محاسبات نویسندگان نشان میدهد که یک وبسایت تجاری مشابه که از طریق تبلیغات کسب درآمد میکند، با چنین کاهشی ممکن است سالانه بین ۱۰.۸۲ میلیون تا ۳۷.۰۸ میلیون دلار درآمد تبلیغاتی را از دست بدهد؛ هرچند این رقم برای ویکیپدیا که بدون تبلیغات اداره میشود، صرفاً فرضی است.
چالش رباتهای هوش مصنوعی و ترافیک غیرانسانی
بنیاد ویکیمدیا (Wikimedia Foundation) تصویر متفاوتی از وضعیت ترافیک خود ارائه میدهد. در اکتبر ۲۰۲۵، مارشال میلر، مدیر محصول این بنیاد، اعلام کرد که بازدید کل صفحات انسانی در تمامی زبانهای ویکیپدیا در مقایسه با دوره مشابه سال ۲۰۲۴ حدود ۸ درصد کاهش یافته است. میلر این کاهش را به پلتفرمهای هوش مصنوعی مولد و شبکههای اجتماعی نسبت داد.
از سوی دیگر، مهندسان بنیاد ویکیمدیا در آوریل ۲۰۲۵ گزارش دادند که پهنای باند مصرفی برای دانلود تصاویر و فایلهای رسانهای از ژانویه ۲۰۲۴ حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است. بخش عمدهای از این افزایش ناشی از فعالیت رباتهایی است که محتوای «ویکیمدیا کامنز» را برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی استخراج (Scrape) میکنند. به گفته تیم فنی، رباتها دستکم ۶۵ درصد از پرهزینهترین ترافیک ورودی به مراکز داده اصلی و حدود ۳۵ درصد از کل بازدیدهای صفحات را به خود اختصاص میدهند. این بنیاد در حال حاضر حدود ۳۰ درصد از این درخواستهای خودکار را مسدود یا محدود میکند که رقمی در حدود ۱.۵ میلیارد درخواست مسدودشده در روز را شامل میشود.
تغییر رفتار کاربران در صفحات نتایج جستجو
تحلیل موسسه پژوهشی پیو (Pew) بر روی ۶۸,۸۷۹ جستجوی گوگل در مارس ۲۰۲۵ نشان میدهد که کاربران در مواجهه با خلاصههای هوش مصنوعی، تمایل بسیار کمتری به کلیک روی لینکهای سنتی دارند. بر اساس این گزارش، در جستجوهایی که شامل خلاصه هوش مصنوعی بودند، کاربران تنها در ۸ درصد مواقع روی نتایج سنتی کلیک کردند، در حالی که این رقم در غیاب خلاصهساز هوش مصنوعی ۱۵ درصد بود. همچنین تنها ۱ درصد از بازدیدها از صفحات دارای خلاصه هوش مصنوعی، به کلیک روی منابع ذکرشده در داخل خود خلاصه منجر شد.
در پاسخ به این چالشها، بنیاد ویکیمدیا در نوامبر ۲۰۲۵ از توسعهدهندگان هوش مصنوعی خواست تا به طور مناسب به ویکیپدیا ارجاع دهند و از سرویس تجاری «ویکیمدیا اینترپرایز» (Wikimedia Enterprise) استفاده کنند. این سرویس پولی که دسترسی با حجم بالا به API را فراهم میکند، در سال مالی ۲۰۲۴-۲۰۲۵ حدود ۸.۳ میلیون دلار درآمد داشته است. به گفته لین بکر، مدیر این برنامه، شرکتهای بزرگی مانند Google، Amazon، Meta، Microsoft، Mistral AI و Perplexity از مشتریان و شرکای این سرویس هستند.