گوگل در حال اجرای یک برنامه آزمایشی برای پرداخت مبالغی به ناشران در مواردی است که محتوای آنها به تولید پاسخهای هوش مصنوعی کمک میکند. این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که تنش میان موتورهای جستجو و تولیدکنندگان محتوا بر سر استفاده از دادهها بدون هدایت ترافیک به وبسایتها افزایش یافته است. همزمان، مدلهای جایگزینی مبتنی بر پرداختهای خرد (micropayments) در حال شکلگیری هستند که به وبسایتها اجازه میدهند مستقیماً از رباتهای هوش مصنوعی برای دسترسی به صفحات خود هزینه دریافت کنند.
برنامه آزمایشی گوگل؛ جعبه سیاه پرداخت به ناشران
بر اساس گزارش Digiday در صبح ۱۴ سپتامبر که توسط بری شوارتز (Barry Schwartz) در Search Engine Roundtable پوشش داده شد، گوگل برنامهای آزمایشی تحت عنوان «طرح مشارکت هوش مصنوعی» (AI contribution pilot) را تأیید کرده است. در این طرح، ناشرانی که شرایط را میپذیرند، ماهانه رقمی را به عنوان درآمد در Search Console خود مشاهده میکنند؛ اما جزئیاتی درباره نحوه محاسبه این مبلغ دریافت نمیکنند.
گوگل زمانی این هزینه را پرداخت میکند که تشخیص دهد یک صفحه وب نقش مهمی در تولید پاسخ در بخشهای AI Overviews، AI Mode یا اپلیکیشن Gemini داشته است. اگر صفحه تنها پس از نوشته شدن پاسخ لینک شود، مشمول پرداخت نخواهد شد. یکی از مدیران آشنا با این طرح، آن را یک «جعبه سیاه» توصیف کرده است. شوارتز پیش از این در ماه آوریل صفحه راهنمای این ویژگی را یافته بود، اما در آن زمان کاربرد دقیق آن مشخص نبود. گزارشها نشان میدهند که گوگل به دهها ناشر مراجعه کرده و ناشران کوچکتر تمایل بیشتری نسبت به رسانههای بزرگ نشان دادهاند.
پروتکل x402؛ مدل پرداخت مستقیم رباتها برای دسترسی به محتوا
در مقابل مدلهای مبتنی بر سهم از درآمد پلتفرمها، رویکرد دیگری در حال آزمایش است که در آن وبسایتها پیش از اجازه دسترسی به رباتها، قیمت تعیین میکنند. سوگانتا موهاناداسان (Suganthan Mohanadasan) آزمایشی را روی سایت خود (paid.suganthan.com) انجام داده که در آن از پروتکل متنباز x402 استفاده شده است. این پروتکل بر پایه کد وضعیت HTTP 402 (پرداخت الزامی) بنا شده که از سال ۱۹۹۷ در مشخصات وب رزرو شده بود اما کاربرد عملی نداشت.
در این آزمایش، زمانی که یک ربات هوش مصنوعی مانند Claude Code درخواست دسترسی به صفحهای را میدهد، سرور با خطای HTTP 402 پاسخ میدهد و شرایط پرداخت را در هدر ارسال میکند. ربات پس از بررسی بودجه خود، تراکنش را با ارز دیجیتال پایدار USDC روی شبکه آزمایشی Base Sepolia امضا میکند. تسهیلکننده پرداخت Coinbase تراکنش را در بلاکچین نهایی کرده و محتوا همراه با رسید پرداخت به ربات تحویل داده میشود. هزینه تعیینشده در این دمو یک سنت (۰.۰۱ دلار) به ازای هر صفحه است.
نقش Cloudflare و کیفپولهای مجازی رباتهای هوش مصنوعی
شرکت Cloudflare نیز در حال توسعه ابزارهایی پیرامون همین ایده است. این شرکت در ۴ اوت و در جریان رویداد Agents Week، سرویس کیفپولها (Wallets) را معرفی کرد. این سیستم شامل کیفپولهای حساب کاربری (Account Wallets) برای افراد جهت تخصیص بودجه و کیفپولهای مجازی (Virtual Wallets) برای رباتها است تا بتوانند در چارچوب محدودیتهای تعیینشده هزینه کنند. همچنین در اول ژوئیه، درگاه تجاریسازی (Monetization Gateway) معرفی شد که به سایتها اجازه میدهد برای دسترسی به منابع خود از رباتها هزینه دریافت کنند.
اگرچه در حال حاضر امکان استفاده کامل از این کیفپولها برای پرداخت وجود ندارد، اما دموهای مستقل نشان میدهند که این فرآیند چگونه کار خواهد کرد. تفاوت کلیدی این روش با فایل robots.txt در این است که robots.txt به تمایل خزنده برای رعایت قوانین بستگی دارد، اما در مدل پرداخت خرد، سرور تا زمان تایید پرداخت از ارائه محتوا خودداری میکند.
چالشها و چشمانداز استراتژیک ناشران
رابطه سنتی میان موتورهای جستجو و وبسایتها ساده بود: خزندهها محتوا را اسکن میکردند و در مقابل، ترافیک بازدیدکنندگان را به سایتها میفرستادند. اما پاسخهای تولیدشده توسط هوش مصنوعی این موازنه را تغییر دادهاند؛ زیرا رباتها اطلاعات را مصرف کرده و بدون نیاز به بازدید کاربر، پاسخ او را میدهند. ناشران بزرگ مانند News Corp، Financial Times و Reddit قراردادهای مجزای لایسنس با شرکتهای هوش مصنوعی امضا کردهاند. به گزارش Press Gazette در ۴ سپتامبر، مدیرعامل People Inc. اعلام کرد که مسدود کردن خزندهها از طریق Cloudflare به کشاندن شرکتهای هوش مصنوعی به پای میز مذاکره کمک کرده است.
با این حال، مسدود کردن کامل خزندهها برای سایتهای کوچکتر ریسک کاهش دیدهشدن در دادههای آموزشی هوش مصنوعی را به همراه دارد. از سوی دیگر، گزارش TRM Labs در ۱۳ سپتامبر نشان میدهد که بخش عمدهای از تراکنشهای ثبتشده روی پروتکل x402 در حال حاضر نه توسط رباتهای هوش مصنوعی مستقل، بلکه توسط اسکریپتهای برنامهریزیشده و تستهای لود سرور انجام میشوند. بنابراین، ناشران باید استراتژی دقیقی برای تفکیک محتوای رایگان (جهت کشف برند) و محتوای پولی (مانند پایگاههای داده اختصاصی و پژوهشها) تدوین کنند.