ارزشگذاری سهام شرکتهای توسعهدهنده هوش مصنوعی و برآورد هزینههای گستره این فناوری، بیش از هر زمان دیگری به عنصر زمان و جریانهای نقدی واقعی گره خورده است. با نزدیکشدن به عرضه اولیه و قریبالوقوع سهام شرکت Anthropic با ارزش تقریبی ۱.۵ تریلیون دلار، صنعت هوش مصنوعی وارد مرحله تازهای میشود. این عرضه اولیه که آنتروپیک را در فهرست ۱۵ شرکت بزرگ سهامی عام جهان قرار خواهد داد، پایان دوره ارزیابی بر اساس خوشبینیهای مبهم سرمایهگذاران خطرپذیر را رقم میزند و کل این صنعت را زیر ذرهبین دقیق والاستریت قرار میدهد؛ آن هم در شرایطی که شرکت OpenAI عرضه اولیه سهام خود را به سال ۲۰۲۷ موکول کرده، سهام NVIDIA حدود ۳۰ درصد پایینتر از اوج اخیر خود معامله میشود و استارتآپهای خدمات ابری با بدهیهای سنگین ناشی از وامهای کلان مراکز داده دستپنجه نرم میکنند.
چالش درآمد ۳ تریلیون دلاری و افت شتاب رشد
براساس محاسبات نشریه اکونومیست، صنعت هوش مصنوعی برای تحقق بازدهی متعارف در پروژههای توسعه مراکز داده، تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۳ تریلیون دلار درآمد سالانه نیاز دارد. برای درک ابعاد این رقم کافی است بدانیم کل دستمزدها و مزایای پرداختی به شاغلان در ایالات متحده حدود ۱۶.۵ تریلیون دلار و در مجموع کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) حدود ۳۵ تریلیون دلار است؛ به این معنی که هوش مصنوعی باید معادل تقریبا یکدهم کل دستمزدهای جوامع ثروتمند درآمدزایی کند.
اگرچه نرخ درآمد سالانه آنتروپیک در پایان اکتبر به ۸۱ میلیارد دلار و درآمد اوپنایآی در پایان سپتامبر به ۵۰ میلیارد دلار رسیده و مجموع درآمد کل سازندگان مدلها (با احتساب غولهایی مانند Google، Meta و Microsoft) به حدود ۲۰۰ میلیارد دلار میرسد، اما فاصله تا هدف ۳ تریلیون دلاری همچنان بسیار زیاد است. مجموع درآمدهای آنتروپیک و اوپنایآی و رقبای کوچکتر (بدون گوگل و متا) از حدود ۱۰ میلیارد دلار در مارس ۲۰۲۵ به ۱۳۰ میلیارد دلار فعلی رسیده، اما دادههای مالی نشان میدهد رشد درآمد فصلی این صنعت از ۸۰ تا ۹۰ درصد در بهار به ۱۲ درصد در ماه اکتبر کاهش یافته است.
تفاوتهای بنیادی اقتصاد هوش مصنوعی با نرمافزارهای سنتی
برخلاف شرکتهای نرمافزاری سنتی نظیر Salesforce یا شبکههای اجتماعی که از هزینه بالای جابهجایی مشتری و هزینه نهایی توزیع نزدیک به صفر بهره میبردند، مدلهای هوش مصنوعی با بازاری مواجهاند که جابهجایی میان پلتفرمها در آن بسیار ساده است. وجود ابزارهایی مانند OpenRouter تغییر ارائهدهنده را برای توسعهدهندگان به تغییر یک خط کد تقلیل داده و هزینه پردازش هر پرسش جدید در مراکز داده روی تراشههای کمیاب نیز بالاست.
با وجود آنکه آنتروپیک در نیمه نخست سال جاری میلادی به حاشیه سود ناخالص ۸۵ درصدی دست یافته، رقابت فشرده رقبای داخلی و خارجی قیمتها را تهدید میکند. بر اساس شاخص قابلیتهای Epoch، مدل چینی Kimi K3.1 Pro به امتیازی در محدوده مدل GPT-5.5 Pro (که در ماه آوریل قویترین مدل آمریکایی بود) دست یافته و فاصله تکنولوژیک را به چند ماه کاهش داده است. برای مقابله با این چالش، آنتروپیک و اوپنایآی ابزارهای تخصصی حقوقی، علمی و مالی عرضه کردهاند و آنتروپیک با همکاری Blackstone و Goldman Sachs سرمایهگذاری مشترکی را برای ارائه خدمات سفارشی به شرکتها آغاز کرده است. پیش از این نیز در اوایل سال ۲۰۲۶، اختلافات آنتروپیک با پنتاگون موجب مهاجرت بخشی از کاربران از ChatGPT به آنتروپیک شده بود که نشاندهنده سهولت جابهجایی کاربران است.
موانع سیاسی و بحران احداث مراکز داده
علاوه بر چالشهای اقتصادی، مخالفتهای سیاسی و محلی با توسعه مراکز داده شدت گرفته است. در جریان انتخابات میاندورهای آمریکا، از ۴۱ همهپرسی محلی برای محدودسازی مراکز داده، رایدهندگان در ۴۰ مورد به اعمال محدودیت رای مثبت دادند. برجستهترین نمونه، پیروزی جینا هینوجوسا (Gina Hinojosa)، نامزد دموکرات در انتخابات فرمانداری تگزاس بود که با وعده توقف ساخت مراکز داده به پیروزی رسید؛ ایالتی که به تنهایی میزبان یکسوم پروژههای مراکز داده آمریکا است.
بررسیهای مایا بارکین (Maya Barkin) از موسسه پژوهشی SemiAnalysis نشان میدهد که در ایالتهای موافق توقف احداث، پروژههایی با ظرفیت ۲۵.۶ گیگاوات برای سال ۲۰۲۸ بلاتکلیف ماندهاند که این میزان معادل کمی کمتر از نصف کل ظرفیت فعلی مراکز داده در ایالات متحده است. اگرچه اثرگذاری هوش مصنوعی تاکنون حاشیه سود «هفت شگفتانگیز» (Magnificent Seven) را بالا برده، اما شاخصهای مالی ۴۹۳ شرکت دیگر فهرست S&P 500 و بهرهوری کل در جوامع غربی هنوز تغییر چشمگیری نشان نداده است.
